"احمد اشرف"  در تحلیل و تعریف  هویت مي نويسد: «هويت به معني هستي و وجود است؛ چيزي كه وسيله شناسايي فرد باشد؛ يعني مجموعه خصايل فردي و خصوصيات رفتاري كه از روي آن فرد به عنوان يك گروه اجتماعي شناخته شود و از ديگران متمايز گردد. هويت ملي و قومي از انواع هويت جمعي است و به معناي احساس همبستگي بزرگ ملي و قومي، آگاهي از آن، احساس وفاداري به آن و فداكاري در راه آن است. هويت ملي و قومي مانند هويت فردي جمعي در كشاكش تصور ما از ديگران شكل مي گيرد، بنابراين خودآگاهي از "هستي ما" با آگاهي از "هستي ديگران" همراه است. "ما" و " بيگانگان" دو روي يك سكه اند و يكي بدون ديگري بي معنا است.» (فلاحی،1387)

 مهمترین کارکرد هویت،ایجاد پیوستگی و همانندی است.در شکل دهی،ساماندهی و سازماندهی هویت هر فرد،دو عنصر دخالت دارد که عبارتند از،تعریف ما از خود و تعریف ما از دیگران.نکته قابل توجه آن است که هویت در هر سطحی در مقابل «غیر» مطرح می شود. ویزگی دیگر هویت چند لایه ای بودن است. برخورداری از هویتی منسجم سبب می شودتا فرد نسبت به وقایع و حوادث اطراف خود موضع واحدی را با دردست داشتن معیارهای واحد،در پیش بگیرد.( حاجیانی،1379: 196 ).

 هویت از زوایای مختلف مورد بحث و بررسی قرار گرفته و انواع مختلف دارد. در این مقاله تنها به موضوع هویت فرهنگی وزیر شاخه آن یعنی« هویت ملی» پرداخته می شود. فرهنگ بیشتر با فرایندهای ناخودآگاه در ارتباط است اما هویت با هنجاری از تعلق در ارتباط است که الزاما خودآگاه است.زیرا که بر تضادهایی نمادی مبتنی است. هویت فزهنگی،برایند کنش خای متقابل گوناگونی را که بین شخص و محیط اجتماعی دور و نزدیک او صورت می گیرد، نشان می دهد. هویت فرهنگی شکلی از مقوله بندی تمایز« ما-آنان» که بر تفاوت فرهنگی مبتنی است(کوش،دنی،1382: 14 و27) نظام فرهنگی به افراد یک گروه و جامعه، هویت فر هنگی می بخشد و از نظر مکنزی «هویت ملی» یکی از چهار نوع اصلی هویت فرهنگی است که از قرن نوزدهم برجای مانده است و سه نوع دیگر آن هویت نژادی،هویت دینی و هویت طبقه ای هستند( رزازی فر،1379: 105) مهمترین نوع از انواع هویت،هویت ملی[2] است.زیرا در حوزه فرهنگ،اجتماع،سیاست و حتی اقتصاد تقشی تعیین کننده دارد.به عبارت دیگر هویت ملی فراگیرترین و در عین حال مشروع ترین سطح هویت در تمامی نظام های اجتماعی است. اهمیت هویت ملی نسبت به سایر انواع هویت جمعی در تاثیر بسیار آن بر حوزه های متفاوت زندگی در هر نظام اجتماعی است و یا به قدرت حاکم مشروعیت می دهد وبر میزان نفوذ آن می افزاید.

هویت ملی در حوزه های سیاسی و فرهنگی و اجتماعی و حتی اقتصادی جامعه نقش تعیین کننده ای دارد.برخی هویت ملی را با خلق و خوی و طبیعت ثانوی، ویژگی و منش ملی مترادف و یکی می دانند(احمد اشرف،1378: 533).

هویت  ملی فرآیند پاسخگویی آگاهانه یک ملت به پرسش هایی پیرامون خود،گذشته،کیفیت،زمان،تعلق،خاستگاه اصلی و دائمی،حوزه تمدنی،جایگاه سیاسی،اقتصادی،فرهنگی و ارزش های ملهم از هویت تاریخی خود است.(حاجیانی: 197) به عبارتی،جامع ترین هویت جمعی نزد مردم،هویت ملی نامیده می شود و نوعی احساس پایبندی،دلبستگی و تعهد به اجتماع ملی(عام) است و جزیی از هویت فرد است.(رزازی فر،1379: 103).

اگر هویت ملی را نوعی احساس ملی یا ناسیونالیسم بنامیم،تعریف ارائه شده ازآن عبارت است از وجود احساس مشترک یا وجدان و شعور جمعی در میان عده ای از انسان ها که یک واحد سیاسی یا ملت را می سازند.این وجدان جمعی است که در دورن شخصیت افراد حاضر درجامعه و بین آنها و گذشتگان و اسلافشان رابطه و دلبستگی هایی ایجاد می کند و روابط و مناسبات آنها را با هم و با سایر ملل رنگ می دهد و آمال و آرمانهای آنان را به هم نزدیک و منطبق می سازد.(هرمیداس باوند،،1377)

 صاحب نظرانی مانند منتسکیو و کنت مفاهیم و شاخص هایی مانند «نیروی برتر»،«وحدت و انسجام»،«احساس عاطفی» و«وجوه مشترک» را برای توصیف هویت ملی به کار برده اند. به طوری که منتسکیو با اشاره به «روح کلی» معتقد است که یک نظام اجتماعی پایدار نمی ماند مگر آنکه احساس عاطفی متناسب با آن در نزد مردم وجود داشته باشد(ریمون آرون،1365: 131 و 348).کنت  نیز هویت ملی را  نوعی «اجماع اجتماعی» می داند :«آدمیان با پیوند اعتقادات مشترک و از راه هدفی که همگی بدان عشق می ورزند،با هم متحد می گردند»( لوئیس ویرث،1373: 201). وبر در تعریف خود از هویت ملی بر« رفتار معطوف به ارزش» تاکید می ورزد و دورکیم «عاطفه جمعی و وجدان جمعی» را مطرح می کند.(وبر،1367: 71)

هویت ملی دارای ابعاد و عناصر متعدد اجتماعی، تاریخی، جغرافیایی، سیاسی، دینی،فرهنگی یا میراث فرهنگی و زبانی وادبی است. در واقع این ابعاد پیوندی هویت ملی هستند که موجب شکل گیری و پایداری اشتراکات یک ملت می شود.

هویت ملی به عنوان پدیده ای سیاسی و اجتماعی نوزاد عصر جدید است و به عنوان یک مفهوم علمی،از ساخته های تازه علوم اجتماعی است که از نیمه دوم قرن کنونی به جای مفهوم «خلق و خوی ملی» رواج گرفته است.(تاجیک،1379: 161)