میشل شادسون[2] مطالعات و تحقیقات تاریخی در زمینه ارتباطات را به سه نوع تقسیم کرده است که هر کدام از محققان ارتباطی به بخشی از آن توجه کردند:1- تاریخ کلان[3]،2- تاریخ  خاص[4]،3- تاریخ نهادی[5].(Schudson,1991:176 )

1-      تاریخ کلان ارتباطات: تاریخ کلان ارتباطات شناخته شده ترین نوع مطالعه تاریخی در زمینه ارتباطات است که رابطه رسانه های جمعی را با تکامل بشر( ماهیت انسانی، رشد،نوسازی و...) مورد بررسی قرار می دهد و این سوال را مطرح می کند که «چگونه تاریخ ارتباطات،ماهیت انسان را روشن می کند؟» این زمینه در مشروع ساختن حوزه ارتباطات به عنوان یک حوزه مطالعاتی بسیار تاثیر گذار بوده است. شخصیت های اصلی در این حوزه ،متفکران کانادایی از جمله هارولد اینیس[6] (1951) و مارشال مک لوهان[7] (1962)  هستند. آنها میراث مختلطی را به جای گذاشته اند که از یک سو به دلیل بینش خود  سبب جذب علاقه دیگران به ارتباطات شدند و از سوی دیگر به دلیل ادعای های بزرگ مورد شک واقع شدند. البته افراد دیگری  همچون، جک گودی[8] و جان وات[9]  (1963) و والتر اونگ[10] (1982) . اریک هاولوک[11] (1986)  نیز در این حوزه نقش فعالی داشته اند.اخیرا افراد دیگری نیز با دسترسی به همین منابع  و دانش نامه ها در مورد شناخت کلی تاریخ ارتباطات مطالبی نوشته اند.

2-      تاریخ خاص ارتباطات: تاریخ خاص ارتباطات کمترین رشد را  در میان سه نوع تاریخ مذکور پیدا کرده است. این تاریخ،رابطه رسانه ها را با تاریخ فرهنگی، سیاسی،اقتصادی و اجتماعی جامعه بررسی می کند و به این سوال پاسخ می دهد که « چگونه تغییرات درشیوه های ارتباطات بر عرصه های فرهنگی اجتماعی و... تاثیر می گذارد و چگونه از آنها تاثیر می پذیرند؟» این موضوع  به وسیله « الیزابت ایزنستین[12]»(1979) در مورد تغییرات از فرهنگ کتابت به چاپ و تاثیر آن تغییر بر امور سیاسی،علم و تفکر اجتماعی نشان داده است. همچنین بررسی چاندرا موکرجی[13] (1983) در مورد «چاپ به عنوان وسیله و انگیزه توسعه سرمایه داری» این موضوع را نشان داده است. یورگن هابرماس[14] (1989) نیز  این موضوع رادر مورد نقش ارتباطات در افزایش حوزه عمومی دموکراتیک و سرمایه داری نشان داده است. میشل شادسون(1978) نیز در تحقیق خود در زمینه «عینیت گرایی در روزنامه نگاری امریکایی» به بررسی تاثیر این ایدئولوژی شغلی بر تغییرات سیاسی،اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی امریکا پرداخته است(Ibid:177-178).

3-      تاریخ نهادی ارتباطات: این روش تاریخی توسعه رسانه ها و نهادهای رسانه ای  را مطالعه می کند و این سوال را مطرح می کند که « چگونه این نهاد های ارتباطات جمعی توسعه پیدا کرده اند؟» تاریخ های مربوط به نهاد های ارتباطی گسترده هستند و صدها تاریخ مربوط به روزنامه ها، مجلات و شرکت های انتشاراتی و پخش(رادیو تلویزیونی)  افراد ومقامات و شرکت های فیلم وجود دارد . تحقیقاتی که آسا بریگس[15] طی سالهای 1961 تا 1979  در «بی.بی.سی»  انجام داد و همچنین  تحقیقاتی که                اریک بارناو[16] طی سالهای 1966 تا 1970 در زمینه « پخش رادیو- تلویزیونی امریکا»  انجام داد،در این زمینه است.همچنین صدها زندگی نامه شخصی، زندگی نامه های گزارشگران ، ویرایشگران،ناشران، عاملان تبلیغاتی، فیلمسازان، شاعران، رمان نویسان و بازیگران مرد و زن وجود دارد که اجزای سازنده تاریخ  نهادی ارتباطات هستند.(Ibid:179)

 بنابراین ارتباطات را می توان به عنوان یک حوزه مطالعاتی با روش تحقیق تاریخی  مورد مطالعه قرار داد ودر هر رویداد ارتباطی جای زیادی برای تحقیق تاریخی آگاهانه وجود دارد.

نتيجه گيري:

همانطور كه بيان گرديد، روش تحقيق تاريخي،به عنوان يك روش علمي با قابليت بازسازي عيني و تحليل رويدادهاي گذشته، در علوم انساني واجتماعي به ویژه ارتباطات برای بررسی به كار گرفته مي شود.آنچه كه بايد در استفاده از اين روش مدنظر قرارداد، اين است كه محقق در این روش با يك گذشته از دست رفته و جهت دار روبروست كه  اين امر  پژوهش درموضوعات تاريخي و شيوه هاي بررسي آنها را با پيچيدگي ها و و دشواريهايي مواجه كرده است.اشراف داشتن ومسلط بودن به روش تحقيق تاريخي و موضوع تحقيق و تعيين ميزان غوطه وري در موضوع مي تواند راهگشاي پيشبرد مراحل تحقيق شود.يعني اگر روشهاي تحقيق را به جعبه ابزار  بازكردن پيچ و مهره هاي مسايل وموضوعات مورد سوال در موضوع های ارتباطات، تشبيه كنيم، بايد بدانيم كه با روش تاريخي مي توان پيچ كدام مسئله را باز كرد و اينكه آيا اصلا اين ابزار ،ابزار مناسبي براي اين موضوع است یا نه؟محقق تاريخي در پي گزارش وقايع نيست(همانند مورخ)، بلكه به بازسازي وقايع گذشته تاريخي و تحلیل آنها، با بررسي منابع دست اول و منابع دست دوم معتبر و مستند مي پردازد. بوِيژه درمرحله نقد و ارزيابي اسناد ومنابع تاريخي بايد تمامي جزييات وظرايف روش تاريخي رعايت شود تا محقق بتواند به واقعيت نزديك شود.چرا  هدف روش تاريخي ،همانند تمامي علوم وروشهاي تحقيق ،نزديك شدن به واقعيت است.به طور کلی باید گفت که روش تاریخی می تواند به عنوان یکی از بهترین روشهای علمی مورد توجه و استفاده محققین رشته ارتباطات  قرار گیرد.اگر چه کاربرد آن همانند تمامی روشهای تحقیق علمی نیازمند رعایت دقیق مراحل تحقیق وبازبینی و کنترل تمام مراحل برای کم کردن خطاها و اشتباهات و جهت گیری های محقق در جهت نزدیک شدن به واقعیت است.

[1]  -refinement

[2]  -Michael Schudson

[3] - Macro-History

[4] - History Proper

[5] - Institutional History

[6] - Harold Innis

[7] - Marshal  Mcluhan

[8] - Jack Goody

[9] - Jan Watt

[10] - Walter Ong

[11] - Eric havelock

[12] - Elizabeth Eisenstein

[13] -Chandra Mukerji

[14] - Jurgen Habermas

[15] - Asa Briggs

[16] -Erik Barnouw