نشانی کانال تلگرام: coffee_comm@
نشست تخصصی «رسانه ها و کنشگری در حوزه سلامت» با سخنرانی منصور ساعی، استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ آزاده سالمی، پژوهشگر ارتباطات سلامت و حبیب راثی تهرانی پژوهشگر ارتباطات سلامت و با حضور پژوهشگران و علاقه مندان حوزه رسانه ها وسلامت به همت پژوهشکده مطالعات فرهنگی و ارتباطات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد.
 ساعی: رسانه ها در ایران به معنای واقعی به روزنامه نگاری سلامت نمی پردازند
در ابتدای نشست تخصصی «رسانه ها و کنشگری در حوزه سلامت» دکتر منصور ساعی، استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی گفت: موضوع رسانه و سلامت یکی از بخش های مورد توجه در حوزه میان رشته ای مطالعات ارتباطات سلامت است که پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی به همین منظور وارد این حوزه شده است. می توان  در دو بعد کنشگری رسانه ها را مورد توجه قرارداد. کنشگری رویداد محور و کنشگری فرآیندمحور. رویکرد رویدادمحور بر تولید، توزیع و پوشش خبر تمرکز دارند و این بعد را به عنوان کنشگری منفعلانه یا واکنشی نام گذاری می کنند. یعنی نظام ارتباطی و رسانه ای ما منتظر می‌ماند تا رویدادی رخ دهد و تا زمانی که موضوع داغ است به صورت مقطعی آن را برجسته کند. در واقع نظام ارتباطی ما از قبل برنامه و راهبری برای مواجهه صحیح با آن پدیده ندارد.
او ادامه داد: کنشگری دوم، فرایندمحور است. به این معنی که رسانه ها یک نگاه راهبردی طولانی مدت و آینده نگرانه نسبت به موضوعات مربوط به سلامت دارند که نگاهی مستمر است نه مقطعی و منقطع. برنامه محوری خودش را در حوزه تولید، توزیع و به اشتراک گذاری محتواهای مربوط به دغدغه های مسائل سلامت نشان می دهد.
ساعی تأکید کرد: رویکرد فرایند محور موجب بهره گیری و استفاده از ظرفیت رسانه ها برای ارتقاء کیفیت زندگی و بهبود سلامت جسمی، روانی و اجتماعی شهروندان می شود. این نگاه در مرحله اول به پیشگیری و بعد به کنترل بیماری ها از طریق افزایش سواد سلامت مردم در جامعه کمک می کند. به عبارتی تمرکز اصلی ارتباطات سلامت و رسانه ها بیشتر بر روی پیشگیری است. رویکرد فرایند محور به همگرایی بین نظام سیاستگذاری و نظام ارتباطی و رسانه ای کمک می کند تا به شکل همگرا برنامه سلامت را جلو ببرند.

نشانی کانال تلگرام: coffee_comm@
این روزها موضوع شفافیت رای نمایندگان به لوایح و قوانین در پارلمان ایران با بحث و جدل های مختلفی در جامعه  روبرو بوده است.  عده ای بر لزوم شفافیت رای اصرار می ورزند و عده ای بر پوشیده و مکنون ماندن آن. سوال اینجاست که شفافیت چیست و چرا شفافیت رای نمایندگان مردم مهم است؟ 
شفافیت رای دولتمردان و نمایندگان مجلس به این معناست که رای و تصمیم آنها در مورد لوایح و قوانین رای شخصی و فردی محسوب نمی شود، بله آنها به نمایندگی از مردم به یک لایحه و قانون رای می دهند. بنابراین این رای با مسئولیت اجتماعی و ملی عجین است، زیرا تصمیم های شوراها و مجالس مختلف در ایران دارای پیامدها و تاثیرات مثبت و منفی اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی بر جامعه و زندگی مردمان ایران زمین خواهد بود. در واقع یک تصمیم و رای  نمایندگان در پارلمان ایران باید شفاف باشد تا همگان بدانند که نمایندگان شان پای کدام لوایح و قوانین را امضا کرده اند یا به آن رای داده اند.
در يك جامعة مردم‌سالار، كل حكومت و اطلاعات آن که شامل رای و تصمیم های در مورد قوانین و سیاست های معطوف به منافع ملی و زندگی هم می شود،  به مردم تعلق دارد و حاكمان و مديران جامعه، به طور مستقيم يا غيرمستقيم، نماينده و وكيل مردم‌اند. بر اين اساس، هر مالكي مي‌تواند به دارايي خود(در اینجا رای و تصمیم نمایندگان و دولتمردان) دسترسي داشته باشد و از كم و كيف آن مطلع شود.  نباید نمایندگان خود را مالک رای و تصمیم های خود در مورد مردم  دانند وخود را بی نیاز از پاسخگویی به شهروندان در برابر تصمیمات وعملکرد خود بدانند.

نشانی کانال تلگرام: coffee_comm@

حدود 14 ماه پیش(24 تیرماه 97)، استاد سید فرید قاسمی، استاد خوشنام و پرتلاش تاریخ روزنامه نگاری ایران در یک یادداشتی در روزنامه هفت صبح به اشتباه عجیب تلفظ مفهوم«رِسانه» به صورت«رَسانه» با فتح «ر» در «رِسانه ملی» پرداخت.
معنای رسانه با فتح«ر» به معنای حسرت و اندوه است و در حالی که «رِسانه» با کسر«ر» به معنای وسیله انتقال و تبادل پیام است. استاد اشاره کرده بودند که رسانه ملی با فتح «ر» به معنای «حسرت ملی» است.

شاید بسیاری از جمله نهادها متولی امر نظیر فرهنگستان زبان و ادب فارسی و حتی وزارتخانه فرهنگ و ارشاداسلامی نیز این یادداشت کوتاه جذاب و انتقادی استاد فرید قاسمی درمورد غلط رایج و استفاده نادرست واژه«رَسانه» با فتح«ر» در بیان شفاهی و عناوین درج شده در نشریه ها و وب سایت ها را ندیدند.

 اما مسئله من تکرار سخنان استاد و انتقادهای درست ایشان نیست، بلکه این است که نه برنامه سازان، مجریان و گویندگان صداوسیما، گامی در راه تلفظ درست آن برداشتند و نه حتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و زیر مجموعه های آن نسبت به اصلاح آن کلمه در متون و نام وب سایت ها و نشریات خود اقدام کردند.

 جالب است که وقتی وارد سایت «سامانه جامع رسانه های کشور می شوید» می بینید که در آدرس سایت(URL) آن چنین آمده است: http://www.e-rasaneh.ir. یعنی رسانه یا فتح«ر» نوشته شده است که معنای واژه e-rasaneh همان «حسرت و اندوه الکترونیک» است.

 همچنین در نشانی اینترنتی دفترمطالعات و برنامه ریزی رسانه ها و همچنین نام انگلیسی فصلنامه رِسانه به صورت https://rasaneh.farhang.gov.ir با فتح «ر» آمده است.

 ضروری است که حداقل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که خود را متولی اموررِسانه ای در کشور می داند، از تلفظ و نوشتن صحیح آن در متون، پورتال ها و وب سایت ها ونشریات چاپی و الکترونیکی خود استفاده کند و حتی با همکاری فرهنگستان زبان و ادب فارسی به عنوان یک دستور العمل برای همه رسانه ها و سازمان های مرتبط ابلاغ کند.

نشانی کانال تلگرام: coffee_comm@

بیش از نیم قرن از آموزش دانشگاهی رشته «روابط عمومی» در ایران می گذرد. اما در دو دهه اخیر آموزش روابط عمومی از سایه آموزش دانشگاهی در ایران درآمده است و از سوی موسسات دولتی و غیردولتی یا از سوی مدرسانی به صورت منفرد برگزار می شود که صلاحیت علمی و حرفه ای موسسات و مدرسان و همچنین محتوای آموزشی تدوین شده از سوی آنان نیازمند توجه جدی است. طرح چند سوال می تواند به شفافیت بحث کمک می کند:

صلاحیت حرفه ای و علمی موسسات و مدرسان و آموزش دهندگان روابط عمومی را چه نهاد و انجمن علمی یا چه دانشگاهی برعهده دارد؟چنین تجربه ای در رشته های دیگر نظیر وکالت، مهندسی و پزشکی و... چگونه است?

آیا موسسات و کسانی که در حال حاضر به عنوان برگزار کنندگان و مدرسان دوره های روابط عمومی در کشور فعال هستند، آموزش تخصصی روابط عمومی در دانشگاه یا موسسات حرفه ای دیده اند?گواهينامه صلاحیت علمی و حرفه ای دارند? یا از تجربه زیستۀ عملی مطلوب در روابط عمومی برخوردار هستند? و یا ترجمه و تالیف معتبر یا حتی مقاله ای علمی مرتبط با حوزه تخصصی روابط عمومی دارند?
پاسخ به این سوالات مستلزم انجام یک پژوهش علمی است.

نویسنده: دکتر منصور ساعی- عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
نشانی کانال تلگرام: coffee_comm@

براساس تجربه زیسته ام در روابط عمومی در سالهای اخیر، در ذیل هفت پیش نیاز اساسی روابط عمومی را برای ایفای نقش فعال در جامعه شبکه ای و برقراری ارتباطات راهبردی سودمند متقابل با مخاطبان، شهروندان و شبکه وندان پیشنهاد می کنم

یکم:ایجاد بستر و مکانیزم دسترسی همگانی به اطلاعات

منظوراز حق دسترسي به اطلاعات، آن است كه هر يك از اعضاي جامعه در هر زمان بتواند تقاضاي دسترسي به اطلاعاتي را داشته باشد كه در يكي از مؤسسات دولتی، عمومي و گاه خصوصي نگهداري مي‌شود. حق مردم در دسترسي آزادانه به اسناد و مدارك به رسميت شناخته شده و خانه‌هاي آهني مکتوم دولت به خانه‌هاي شيشه‌اي شفاف تبديل شده تا مردم به آساني بتوانند از عملكرد سازمان ها آگاه شوند. در واقع به رسمیت شناختن حق دسترسی همگانی به اطلاعات یعنی اینکه مردم مالک اصلی اطلاعات هستند نه سازمان ها و دولت.

دوم: شفافیت اطلاعاتی و ارتباطی

جامعه شبکه ای و اطلاعاتی کنونی زمینه شکل گیری سازمان های شیشه ای و شفاف  و پاسخگو را فراهم کرده است. سازمان هایی که به دلیل حضور پرنفوذ فناوری های نوین ارتباطات و اطلاعاتی از جمله اینترنت و رسانه های اجتماعی نوین پیوسته در معرض نظارت و دیده بانی افکار عمومی قرار دارند. شفافیت، مستلزم عینیت و عدم پنهانکاری و پاسخگویی به معنای به پذیرش حق نظارت آنان بر نهادها و سازمانهای حکومتی است. یکی از ارکان بنيادين جامعه دموكراتيك، «شفافيت كنش‌های سازمانها» است. ماهیت روابط عمومي بر اطلاع‌يابي و اطلاع‌رساني، پردازش و انتقال اطلاعات شفاف به مخاطبان به كمك روش‌ها و شيوه‌هاي مختلف و از جمله شيوه‌ها و ابزارهاي نوين است.

سوم: اتخاذ رویکرد اطلاع رسانی حداکثری؛ اطلاعات به مثابه محبت

«اطلاع رسانی» به مثابه «ابرازو اظهارمحبت» است.در واقع در روابط میان فردی و اجتماعی، ابرازمحبت حداکثری، اعتماد بین شخصی و اعتماد اجتماعی را تقویت کرده و موجب ایجاد وفاق و همدلی  و همگرایی بین طرفین رابطه می شود. اطلاع رسانی حداکثری به آگاهی مخاطبان از مسائل و رویدادهای مثبت و منفی سازمان می شود.آگاهی نیز زمینه تصمیم گیری درست و همراهی  و اعتماد  و همدلی مخاطبان را به همراه دارد.

چهارم: پاسخگویی و احساس مسئولیت در برابر جامعه

پاسخگويي دربرگيرنده و نتيجة تمام تلاش‌هاي صورت گرفته روابط عمومي است. روابط عمومي يك واحد تحليل‌گر در سازمان است  نه يك توجيه‌گر. روابط عمومي «تحليل‌گر يا پاسخگو» يك روابط عمومي با برنامه است ودر تعيين سياست‌ها و خط‌مشي‌ سازمان مشاركت مي‌كند. اين روابط عمومي تقويت درك متقابل با مخاطبان را هدف خود قرار داده و با اعتماد به نفس و استدلال و منطق قوي ضمن صيانت از منافع سازمان از منافع مردم، دولت‌ها و سازمان‌هاي ديگر هم  پاسداري مي‌كند. اين روابط عمومي همانقدر كه براي مدير سازمان احترام قايل است براي مخاطبان سازمان و همگان نيز حق آگاه شدن،‌ پاسخگويي، انتقاد و حق نظارت قايل است.

پنجم:کسب مهارت سواد رسانه ای وسواد فناورانه  

سوادرسانه‌اي توانايي دسترسي، تجزيه و تحليل انتقادي، ارزيابي و ارسال پيام‌ها در انواع مختلف آن است. امروزه استفاده و به كارگيري رسانه های مختلف جمعی و اجتماعی(رسانه های آنلاین اینترنتی و تعاملی) هم از نظر سخت‌افزاري و هم نرم‌افزاري و تجزيه و تحليل و ارسال مناسب پيام‌ها و دريافت آنها، مستلزم داشتن سواد رسانه‌اي است. سواد فناورانه نیز ناظر به شناخت، استفاده و بکارگیری فناوری های نوین ارتباطات و اطلاعات، اینترنت، رسانه ها و شبکه های اجتماعی برای اطلاع رسانی، اطلاع یابی، ارتباطات تعاملی است.

ششم: نهادینه کردن بینش دیجیتالی در هرم سازمان

بینش دیجیتالی یعنی باور و اعتقاد عمیق به اهمیت و ارزش اطلاعات و اطلاع رسانی و اطلاع یابی، آموزش و به کارگیری و استقبال از ابزارهای نوین روابط عمومی به ویژه ابزارهای آنلاین، ایجاد و تقویت زيرساخت‌هاي فني و تكنولوژيكي موردنياز در زمينة فنآوري‌هاي نوين اطلاعات و ارتباطات و برقرای ارتباطات تعاملي با مخاطبان است.نقطه شروع ایجاد و نهادینه کردن بینش دیجیتالی، لزوم تغيير نگرش مديران سازمان به طور عام و مدیران روابط عمومی به طور خاص به مقولة اطلاعات، حقوق شهروندي  و تكاليف و مسئوليت‌هاي سازمان است.سازمانهای ما در حال حاضر به اطلاعات به عنوان مايملك سازمان نگاه مي‌كنند. تغيير نگرش مديران به اين سمت و سو كه «اطلاعات تا زماني که سریع منتشر نشود، ارزشي ندارد» جانمايه بینش دیجیتالی در روابط عمومي است.

هفتم:مخاطب شناسی‌ و درک مفهوم «کاربر»  و پروسیومر در جامعه نوین

«مخاطب شناسی» و «کاربرپژوهی» کمک می کند تا در تدوین سیاست ها و اجرای برنامه ها، تهیه و تدوین پیام ها، مطالبات و خواسته ها، انتظارات و نیازهای افکارعمومی را در نظر گیرند. تحت تاثیر تحولات عرصه تکنولوژی های ارتباطی و رسانه ای به ویژه با ظهور اینترنت و فناوری های نوین ارتباطات و اطلاعات و رسانه های اجتماعی مفهوم «مخاطب» دگرگون شده و جای خود را به «کاربر» و «پروسیومر(prosumer)» داده است. در دنیای شبکه ای کاربران خود به خلق، تولید و توزیع و به اشتراک گذاری محتوا اقدام می کنند و تولیدکنندگان سنتی پیام قدرت چندانی ندارند. در جامعه شبکه ای کنونی از نقش و قدرت فرستنده پیام در فرآیند ارتباطی (فرستنده، پیام،کانال، دریافت کننده) کاسته شده و نقش دریافت کننده پیام یعنی شهروندان و«شبکه وندان» اهمیت پیدا کرده است.

مجله «شوق تغییر» در شماره اخیر خود(شماره 35، خردادوتیرماه 97) در پرونده ای به موضوع مساله محور هویت سازی درجامعه چندفرهنگی و چندقومیتی ایران پرداخته است. با من هم گفتگویی در سیاست های آموزشی و رسانه ای کشور در زمینه هویت سازی ملی انجام شده است. من در این مصاحبه به «رنگین کمان هویت ایرانی» پرداخته ام.

تاثیرچند فرهنگی را در توسعه اتحاد و یکپارچگی ملی چگونه ارزیابی می کنید؟

 جامعه ایران یک جامعه چندفرهنگی دارای تنوع قومی، زبانی، دینی و مذهبی است. من جامعه ایران را همانند رنگین کمانی می بینم که رنگ های آن درکنار هم زیبا هستند و یک کل واحد و زیبا را نشان می دهند. در واقع  همه رنگ های این رنگین کمان فرهنگی و قومی و زبانی و دینی مهم هستند و باید مورد توجه و ستایش قرار گیرند و هیچکدام نباید حذف و به حاشیه رانده شوند.زیرا همه آنها با هم رنگین کمان ایران را تشکیل می دهند.

رمزحفظ این رنگین کمان، توجه به واقعیت های اجتماعی و هویت های فروملی در راستای حفظ اتحاد و هویت ملی است. اگر هویت ملی را فراگیرترین سطح هویت جمعی در هر جامعه ای بدانیم، باید پذیرفت که چهار عنصر هویتی ایرانیان شاکله یا سازه هویتی فراگیر ملی آنان تشکیل می دهد؛ عنصر پیشامدرن قومی، عنصر پیشامدرن ایرانی، عنصر پیشامدرن اسلامی و هویت مدرن(ارزش های مدرن و معاصر). این عناصر همان رنگ های رنگین کمان هستند. بی توجهی و حذف هر کدام از آنها منجر به مقاومت و بروز تنش های هویتی می شود.

بگذارید این موضوع عناصر هویت ملی ایرانیان را باز کنم. من معقتدم سازه هویت ملی ایران نه تک پایه ای(مبتنی بر یکی از عناصر) است و نه دو پایه ای(مبتنی بر دو عنصر ایرانی- اسلامی) و نه سه پایه ای(مبتنی بر سه عنصر ایرانی-اسلامی- مدرن). بلکه هویت ملی ایرانیان مبتنی بر چهارپایه یا چهار عنصر هویت بخش شامل هویت قومی، هویت ایرانی، هویت اسلامی و هویت مدرن است. من معتقدم که تکوین هویت ملی ایران همچون یک جریان رودخانه در عین استمرار، پویا  و تحولی بوده است. یعنی از مولفه های پیشامدرن قومی و ایرانی سرچشمه گرفته و بعدها در مسیر تاریخ چشمه های دیگری چون مولفه اسلام و ارزش های مدرنیته نیز به آن پیوسته اند ودرآینده احتمالا عناصر دیگری نیز به آن افزوده می شود.چیزی که دکتر شایگان از آن تحت عنوان هویت چهل تکه نام می برد و من آن را هویت رنگین کمانی می نامم.

شایعه فیلتر یا مسدود شدن شبکه پیام رسان تلگرام در فروردین‌ امسال در رسانه‌ها و فضای مجازی می‌چرخید،تا اینکه درنهایت با دستور قضایی این شایعه احتمالی به واقعیت پیوست. حال هدف از این میزگرد، تحلیل آسیب‌ها و مزایای شبکه پیام‌رسان پرطرفدار تلگرام از سوی کاربران ایرانی است. در این میزگرد تاثیرگذاری منفی این رسانه در حیات اجتماعی و خبررسانی ناموثق و کذب در فضای مجازی از منظرچهارکارشناس رسانه نقد شده است؛ اما همسو با این انتقاد به مزایای تلگرام نیز در حیات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی شهروندان پرداخته ‌شده است. در این میزگرد، دکتر «مینو بدیعی» دانش‌آموخته روزنامه‌نگاری و از چهره‌های سرشناس رسانه و گزارش‌نویسی در ایران،«منصور ساعی» دکتری ارتباطات،پژوهشگرو صاحب نظردرحوزه رسانه،«شفیع بهرامیان» دکتری ارتباطات و مدرس دانشگاه و مسعود رفیعی طالقانی روزنامه‌نگار و چهره نام‌آشنای رسانه، مزایا و معایب شبکه‌های پیام‌رسان را به‌صورت عام و تلگرام به‌صورت خاص تحلیل‌ مي‌كنند که از منظر شما مخاطبان روزنامه قانون می‌گذرد. 

شبکه پیام‌رسان محبوب و پرطرفدار تلگرام به پدیده اجتماعی و مهمی تبدیل شده است که می‌توان تاثیرات این شبکه پیام‌رسان را بر سبک زندگی ایرانیان از نگاه روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و حتی فرهنگی بررسی کرد. به گفته شماری از کارشناسان، یکی از مهم‌ترین تاثیراتی که این شبکه بر زندگی افراد گذاشته، مطلع بودن از اخبار به‌سرعت و بدون نیاز به رسانه‌های مختلف است. درگذشته تماشای تلویزیون، خواندن روزنامه‌های مختلف و خبرگزاری‌ها راه‌هایی بودند که مخاطبان را از اخبار مطلع می‌کردند، راه‌هایی که بسیار وقت‌گیر بوده و کاربران را راضی نمی‌کرد، بااین‌حال به کمک تلگرام و امکان جدید «کانال‌ها» کاربران می‌توانند به‌راحتی اخبار برتر سراسر جهان را به کمک تلگرام رصد کنند و همیشه به‌روز باشند اما برعکس این تحلیل، شماری از استادان رسانه معتقد هستند که این شبکه مجازی مفاهیم اساسی سه‌گانه خبر راکه شامل روشنی، درستی و جامعیت است ، نابود کرده و خبر را از جایگاه حق اجتماعی به کالای اجتماعی تنزل داده است، تحلیل شما چیست؟

   «اپلیکیشن تلگرام» به یکی از قدرتمندترین ابزارهای ارتباطات تعاملی و اطلاع رسانی در کشور تبدیل شده است. عضویت 45 میلیون کاربر ایرانی در تلگرام بیانگر نفوذ اجتماعی و اعتماد اجتماعی به این  اپلیکیشن است که کارکرد رسانه ای پیدا کرده است.

گرچه امکانات و ظرفیت های اپ تلگرام فراتر از یک رسانه است اما اکنون تلگرام یک رسانه و ابزار ارتباطات اجتماعی پرنفوذی است که  هم سازمان های خبری و هم سازمان ها و شخصیت های اجتماعی و اقتصادی و سیاسی برای بیان اعتبار و مقبولیت اجتماعی خود در جامعه، «تعداد اعضای هر کانال یا گروه» را به رخ می کشند. تاجایی که روابط عمومی سازمان ها و همچنین خبرگزاری ها و رسانه های رسمی، هر روز کم و زیاد شدن تعداد اعضای کانال و گروه را هر روز رصد می کنند و در صدد علت و عوامل آن هستند.

سوال اصلی اینجاست چرا تلگرام اینقدر محبوب هم کاربران عادی است و هم محبوب سازمان ها و هم محبوب شخصیت ها و افراد؟ مزیت های آن چیست؟ آیا می توان این سرمایه اجتماعی را با فیلتر و قهر و انکارکنار زد؟

  «دیر رسیدن بهتر از هرگز نرسیدن است»، این جمله را انگار مدیران سازمان صداوسیما را قاب کرده و سرلوحۀ برنامه های خود برای پوشش خبرهای مهم و دارای ارزش خبری فوق العاده از نظر افکار عمومی قرارداده اند. رویکردی که با حرفه ای گرایی در عرصه فعالیت های رسانه ای مغایر است.

در رسانه های حرفه ای به ویژه رسانه های تصویری(رادیووتلویزیون)، وقتی که رویدادی مهم و فراگیر و دارای ارزش های خبری در نقطه ای از کشور رخ می هد، آن رسانه حرفه ای برنامه های عادی خود را قطع می کند و به پوشش لحظه به لحظه رویداد و پیگیری و توصیف و تحلیل رویداد با دعوت از کارشناسان، شاهدان عینی و مسئولان و نظایر آن می پردازند. زیرا به «حق مخاطب» و عطش مخاطب برای دریافت اطلاعات صحیح، سریع، دقیق وجدید بی وقفه و مستمر احترام می گذارد. «ارزش خبر» را درک می کند،« ارزش اول بودن در اعلام خبر» را درک می کند.

تهران - ایرنا - یک پژوهشگر حوزه رسانه و فرهنگ گفت: رسانه های اجتماعی  تهدید نیستند و ظرفیتی مناسبی برای توسعه دانش، تجارب، تجارت و حتی کارآفرینی محسوب می شوند.

به گزارش روز چهارشنبه خبرنگار فرهنگی ایرنا منصور ساعی، پژوهشگر  پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، در میزگرد ایرنا تحت عنوان «رسانه های نوین در عرصر رسانه» با تاکید بر ظرفیت شناسی رسانه های اجتماعی  گفت: رسانه های اجتماعی نوین یک ظرفیت و امکان است و نکته مهم در این زمینه نحوه استفاده از آن است ولی متاسفانه به هر فناوری که به ویژه بعد از انقلاب وارد ایران شده، نگاه قهری داشته ایم و به نظرم این فهم ساختار سیاسی و قدرت رسانه باید تغییر کند. یعنی قبول کنیم که رسانه به خودی خود نمی تواند کاری انجام دهد.
وی در این میزگرد که با حضور مسعود کوثری عضو هیات علمی دانشگاه تهران و بیژن مقدم فعال رسانه ای برگزار شد ادامه گفت: برخوردهای آفندی و قهری با رسانه های اجتماعی پاسخگو نیست و فقط چالش ایجاد می کند، خواستار اصلاح نگرش ها در این موضوع شد و گفت: قبل از این که رسانه به میان مردم راه پیدا کند، از ظرفیت ها و امکانات آن سخن بگوییم و آن را به مردم معرفی کنیم.
ساعی افزود: در این حوزه همواره به نکات منفی و آسیب های آن پرداخته ایم و لذا مردم نیز از این رسانه ها فقط در همان جهت استفاده می کنند ولی هیچوقت نگفته ایم که شبکه های اجتماعی می توانند عامل توسعه دانش، به اشتراک گذاری تجربیات و حتی تجارت و کارآفرینی شود.

مدیر گروه پژوهشی فرهنگ و ارتباطات جهاد دانشگاهی،  به سابقه ورود فناوری های مختلف به کشور گفت: هر زمانی که یک فناوری جدید وارد کشور شد، یک موج به همراه آن ایجاد شده ولی به مرور این رسانه های کارکرد اصلی خود را پیدا می کنند.

صاحبنظران، «برند» و«برندشدن» را «یک آرزو»می دانند که هر سازمان، بنگاه، شرکتی تولیدی و خدماتی سعی دارد که با ارائه تصویری متفاوت از خود و ارائه محصولات و خدمات متمایز و با کیفیت در برابر رقبا، برند شوند.  این «آرزو یا برند شدن» اگر به واقعیت تبدیل شود، کم کم به آروزهای مخاطب و مشتری نیز سرایت می کند.

مثلا اکنون آدیداس، اپل و... هم خود به برندی معتبر و آروزی سازندگانش تبدیل شده اند، هم مشتریان بالفعل به داشتن آن برندها افتخار می کنند و مشتریان بالقوه هم آروزی داشتن چنین محصولاتی را دارند. البته شکی در آن نیست که بخش مهمی از تصویرذهنی مردم از یک سازمان، شرکت و بنگاه و برندشدن آنها ناشی از کیفیت محصولات و خدمات دریافت شده و یا رفتار حرفه ای مطلوب کارکنان با مشتریان است. اما می توان اذعان کرد که بسیاری از برندهای موفق جهانی، دارای یک هویت برند مشخص هستند که توانسته جایگاه آنها را در میان رقبا مشخص و تمایز کند. 

آموزش یکی از مهم ترین حلقه های رشد هر رشته و حرفه ای است. تخصص روابط عمومی هم مثل هر حرفه ی دیگری نیاز به آموزش اولیه و ضمن کار دارد تا بتواند کار خود را درست انجام دهد و در مرحله ی بعد خلاقیت و پویایی خود را حفظ کند. منصور ساعی، دکترای ارتباطات و مسوول كمیته آموزش و پژوهش انجمن روابط عمومی ایران معتقد است، همبستگی متخصصان روابط عمومی و حوزه های وابسته مهمترین کلید آموزش روابط عمومی موثر است. او در گفت وگو با شفقنا می گوید دانشگاه‌های مجری و آموزش دهندۀ رشته های ارتباطات و روابط عمومی باید از پوسته سنتی خود خارج شوند تا بتوانند پاسخگوی نیازهای امروز دانشجویان رشته های روابط عمومی باشند.

با توجه به تحولات فزاینده ی فناوری ارتباطات و اطلاعات و تغییرات شتابنده در زندگی اجتماعی و نیاز سازمان ها و دستگاه ها به استفاده از این فناوری ها، اهمیت آموزش برای هماهنگی با این تحولات دو چندان می شود. با این حال سطح معلومات و مهارت کارکنان در بخش های مختلف روابط عمومی ارتقا نیافته است و نیاز به آموزش دارد. شما فکر می‌کنید روابط عمومی ها در زمینه ی آموزش با چه مشکلاتی مواجه هستند؟

یكی از مهمترین نیازهای روابط عمومی در دنیای رسانه ای شدۀ كنونی، دگرگون كردن و به روزآوری محتوا و سرفصل های آموزشی در دانشگاه ها ومراكز آموزشی است. به واقع یکی از مسایل مهم در حوزه آموزش روابط عمومی در ایران به روز نبودن و کاربردی نبودن محتوای دروس و دوره های آموزشی دانشگاهی رشته روابط عمومی است. ارتباط دانشگاه های آموزش دهنده رشته روابط عمومی هم به لحاظ علمی و هم به لحاظ حرفه ای با بازار کار قطع است و دانشگاه های فعلی نمی توانند، به تربیت و آموزش افراد دارای صلاحیت حرفه ای برای پاسخگویی به نیازهای سازمان ها و بازار کار بپردازند.

در برنامه رادیویی هنر هشتم 25 آذر 93 رادیو گفت و گو که به مناسبت هفته پژوهش به موضوع ضرورت پژوهش در روابط عمومی پرداخته شد، میرزابابا مطهری نژاد دبیر انجمن روابط عمومی ایران و دکتر منصور مسئول آموزش و پژوهش انجمن روابط عمومی ایران  و پژوهشگرو مدرس دانشگاه بودند.

به گزارش کاوشگران روابط عمومی به نقل از انجمن روابط عمومی ایران، دراین برنامه مجری برنامه محمد رضا عسگری با اشاره به اینکه امروزه در روابط عمومی های نوین و کارآمد، پژوهش و تحقیقات بویژه افکارسنجی و بهره گیری از روش های پژوهش، گامی بلند درجهت تصمیم سازی، افزایش سطح فعالیت ها و موفقیت ها در سازمان ها محسوب می شود، این سوال را مطرح کرد که مقوله پژوهش و تحقیق در روابط عمومی چه اهمیت وجایگاه ویژه ای دارد؟

درابتدای این گفت و گوی رادیویی، مطهری نژاد در خصوص اهمیت پژوهش در روابط عمومی‌گفت: در تعریف روابط عمومی به عنوان یک فعالیت حرفه ای، باید گفت که روابط عمومی با پژوهش آغاز و پایان می یابد. از منظر اساتید و نظریه پردازان رشته روابط عمومی، چرخه فعالیت روابط عمومی شامل تحقیق، پژوهش، برنامه ریزی، اجرا و ارزیابی است که بعد از مرحله ارزیابی برای دستیابی به دلایل و نتایج ارزیابی نیاز به پژوهش و تحقیق دوباره است و این چرخه به همین شکل ادامه دارد و در تمام فعالیت های روابط عمومی، پژوهش نقش کلیدی و اساسی دارد.

در ادامه این بحث دکتر ساعی نیز عنوان کرد: یکی از نقش های اساسی روابط عمومی در سازمان، نقش مشاوره به مدیریت و کمک به تصمیم سازی در سازمان است. بنابراین مسئله مهمی که در بحث مشاوره است تحلیل محیط، پژوهش، مخاطب شناسی، بازارپژوهی، تحلیل وضعیت رقبا است. ما مبتنی بر این پژوهش های انجام شده، در نقش مشاوره به مدیرعامل، رییس سازمان و مجموعه تصمیم گیران سازمان نقش ایفا می کنیم. پس با توجه به نقشی که روابط عمومی در سازمان دارد، پژوهش هم به همان اندازه نقش مهمی را ایفا می کند. متاسفانه در معدود سازمان هایی پژوهش انجام می شود که این پژوهش ها نیز از مفهوم پژوهش فاصله دارند و اغلب به تحلیل محتوا یا نهایتا به یک پیمایش ساده افکار سنجی محدود می شوند. پژوهش ابعاد وسیعی دارد؛ مانند پژوهش کمی و کیفی، روش های ترکیبی، روش های تلفیقی و هدف از این پژوهش ها مشاوره و ارائه بهترین اطلاعات در جهت تصمیمات سازنده به مدیریت سازمان است. متاسفانه در بیشتر سازمان های ما به دلیل اینکه روابط عمومی صرفا نقش ارتباطی و اطلاع رسانی دارد از نقش تصمیم ساز و تصمیم گیری آن مغفول مانده اند.

 من از سال 1381 تا 1389 دانشجوی مستقیم استاد کاظم معتمدنژاد بودم.گرچه سالها قبل نیز با مطالعه  کتاب ها و مقالات ایشان شاگرد غیرمستقیم شان بودم. بهترین دوران زندگی ام، یعنی دوره کارشناسی ارشد و دکتری ام دانشجوی استاد بودم.محور مطلب من امروز آموزه هایی است که من به عنوان آخرین نسل دانشجویانش از ایشان در سر کلاس هایش، از نوشته ها و آثارش آموختیم.

 آموزه اول:تبیین آزادی اطلاعات و ارتباطات

 معتمدنژاد به آزادی اطلاعات باور داشت و به  این موضوع به طور مستمر در آثار و تالیفات، پژوهش ها و سخنرانی ها، مجامع علمی و کلاس های درس می پرداخت. وی  دسترسی به اطلاعات را حق هر انسانی می دانست و همانند استادان برجسته جهان، از «حق ارتباط» و «حق اطلاع» برای هر انسانی سخن گفت. منظور استاد از آزادي اطلاعات، «حق دسترسي افراد به اطلاعات واخبار موجود در دستگاه‌ها و مؤسسات عمومي و خصوصی» بود. وی براین باور بود که دولت نه مالك،‌ بلكه امانت دار اطلاعات است و دولت باید اطلاعاتی را که در اصل متعلق به شهروندان است، در اختیارآنها قرار دهد.

مسئول كمیته آموزش و پژوهش انجمن روابط عمومی ایران، در مورد دوره ها و كارگاه های جدید آموزشی این انجمن گفت: در تدوین محتوای دوره ها و كارگاه های آموزشی جدید انجمن به مهارت محوری و كاربردی بودن آن توجه اساسی شده است و سعی شده تا در تعریف درس ها و كارگاه ها نیاز واقعی و ملموس علاقه مندان، دست اندركاران و شاغلان این حرفه در سازمان های دولتی و خصوصی مد نظر قرار گیرد.

دکتر منصور ساعی، عضو هیات مدیره و مسئول کمیته آموزش و پژوهش انجمن روابط عمومی ایران در گفتگوی اختصاصی با خبرنگار انجمن روابط عمومی ایران با اشاره به تفاوت عناوین و سرفصل های دوره های اموزشی انجمن با دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی گفت:در واقع هدف این دوره های آموزشی جدید انجمن روابط عمومی این است كه محتوای دوره های اموزشی پاسخگوی نیاز عینی و ملموس سازمان ها و افزایندۀ دانش حرفه ای، تخصصی و كاربردی علاقه مندان وكارشناسان و مدیران باشد. در همین راستا عناوین دروس و محتوا آنها با سرفصل دانشگاه ها تفاوت اساسی دارد و درو اقع در سایر موسسات و مراكز آموزشی نیز تدریس نمی شوند.

مدتی قبل در مورد "دیپلماسی رسانه و نقش آن در عرصه روابط عمومی بین المللی " گفتگویی با روزنامه ایران داشتم كه  مشروح آن را در ادامه می خوانید.

 عصرحاضر را عصر رسانه نامیده‌اند. چرا که امروز رسانه‌ها یکه‌تاز متن زندگی انسان‌ها شده‌اند و متولیان آن از مدیران رسانه‌ای گرفته تا خبرنگاران، در کسوت یک دیپلمات به عنوان نماینده جامعه در عرصه بین‌المللی عمل می‌کنند از این رو سیاستگذاران در هر کشوری نباید از نقش و جایگاه رسانه در عالم مدرن غافل شوند. در این زمینه بر آن شدیم تا با دکتر منصور ساعی، استاد ارتباطات که سابقه تدریس در زمینه ارتباطات سیاسی را نیز در کارنامه‌اش دارد هم‌صحبت شویم و نظر وی را در رابطه با «کارکرد دیپلماتیک رسانه» جویا شویم. آنچه در ادامه می‌آید ماحصل این گپ و گفت است که می‌خوانید:

*جناب دکتر ساعی، برخی از صاحبنظران بر این باورند که تعامل میان دولت و رسانه‌ها اجتناب‌ناپذیر است و کشورها برای حفظ منافع ملی‌شان به تقویت «دیپلماسی رسانه‌ای» می‌پردازند، نظر شما دراین‌باره چیست؟

شاید در ابتدا بهتر باشد که تعریفی از «دیپلماسی رسانه‌ای» ارائه دهیم. در «دیپلماسی رسانه‌ای» کشورها سعی می‌کنند از رسانه‌ها برای پیشبرد اهداف سیاسی‌شان در ورای مرزهای خود استفاده کنند و تلاششان بر آن است افکار عمومی جهانیان را ترغیب کنند تا سیاست‌ها، اهداف و برنامه‌هایشان موردپذیرش آنان قرار گیرد. در پاسخ به پرسش شما می‌توان گفت که بله، رسانه‌ها در جریان تعامل‌شان با سیاست می‌توانند حتی به عنوان نماینده یک دولت در عرصه بین‌المللی ظاهر شده و اهداف یک جامعه را پیش ببرند؛ از این رو کشورهایی که از رسانه فراملی بهره می‌گیرند، بسیار در زمینه روابط دیپلماتیک‌شان موفق شده‌اند. برای مثال در کشورهایی مانند امریکا، رسانه‌ها خطوط سیاست خارجی دولت را تعیین می‌کنند. در این کشورها زمانی که اطلاعات جزئی از یک موضوع فراملی یا سیاست خارجی در رسانه‌ها نشت(Leak of information ) پیدا می‌کند،یک فضا یا جو رسانه‌ای ایجاد شده و پرونده‌های مختلفی درباره آن موضوع نوشته می‌شود؛ نشریات به تهدیدات و فرصت‌های آن سوژه پرداخته و نقاط ضعف و قوت کشور خود را در برابر آن می‌سنجند. در چنین شرایطی است که حتی دولتمردان از سرمقاله نشریاتی چون نیویورک تایمز (The New York Times) یا واشنگتن پست (The Washington Post) سرمشق می‌گیرند. حتی خود ما نیز گاهی اوقات به این سرمقاله‌ها رجوع می‌کنیم. این مسأله بیانگر آن است که چقدر رسانه می‌تواند در بهبود سیاست خارجی کشور و تعیین خطوط سیاسی آن تأثیرگذار باشد.

نسل‌های فعال در حیات اجتماعی جامعه ایرانی، سه نسل x، y و z[1] هستند. نسل x همان نسل جوانند که با جمعیتی بیش از 24 میلیون نفر رقم زنندۀ رویدادهای مهم سیاسی و اجتماعی در ایران هستند. نسل‌های y و z را می توان به ترتیب نسل نوجوان و کودک نامید. ویژگی این نسل این است که مصرف رسانه‌ای آنها نسبت به مصرف رسانه‌ای نسل‌های میانسال و سالمند یعنی همان والدین و بزرگسالان خود تغییر و تحول عمده پیدا کرده و به نوعی ذائقه رسانه‌ای آنها متفاوت از نسل‌های گذشته است. نسل‌های میانسال و سالمند در جامعه امروزی ما مخاطب برنامه‌های شفاهی تلویزیون‌های ملی و فراملی هستند، در حالی که نسل های جوان(X)، نوجوان(Y) و کودک(Z)، کاربران اصلی فناوری‌های نوین ارتباطات و اطلاعات، کامپیوتر و تلفن‌های هوشمند، اپلیکشن‌های مختلف مرتبط به آنها و رسانه‌های اجتماعی نوین( وب 2 و 3 و شبکه های اجتماعی و وبلاگ ها و میکروبلاگ‌ها و....) هستند. به ویژه دو نسل کودک و نوجوان در یک دنیای کاملاً رسانه‌ای شده و در دوران اوج حضور کامپیوترها و گسترش رسانه‌های اجتماعی و رسانه‌های هوشمند متولد شده و یا جامعه پذیر شده‌اند. به همین دلیل اهمیت زیادی دارد که جنبه‌های مختلف تاثیر و تاثر استفاده کودکان و نوجوانان از این رسانه‌ها مورد توجه قرار بگیرد. نکته‌ای که در این بین وجود دارد این است که نسل جوان و کودک ما نسبت به نسل والدین از سواد فنآورانه(فنی و تکنیکی) بیشتری برخوردارند، یعنی از مهارت فنی نحوه کار با رسانه‌های هوشمند( لپ تاپ، کامپیوتر، تلفن و...) برخودارند اما در عین حال از سواد رسانه‌ای برخوردار نیستند. سواد رسانه‌ای یعنی توانایی تجزیه و تحلیل کارکردهای هر رسانه و توانایی اثرسنجی مثبت و منفی هر رسانه و ابزار در زندگی و کار و فعالیت‌های مختلف. این مساله عوامل مختلفی دارد. یکی از مهمترین این عوامل عدم برنامه ریزی مناسب برای معرفی و ایجاد شناخت و نحوه تعامل با رسانه ها و ابزارهای ارتباطی و رسانه‌ای در کشور است. واقعیت این است که رفتار و برخورد ما با فناوری، برخوردی قهری و انکاری بوده و کمتر به بررسی ابعاد و ظرفیت های آن برای توسعه ملی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی پرداخته ایم.

اخیراً مصاحبه ای با سایت خبری تحلیلی تدبیر  از سایت های نزدیک به دکتر روحانی رئیس جمهور ، در مورد موانع نقد در رسانه ها و چالش های نظارت رسانه ها بر سازمان های دولتی در ایران انجام دادم که در ادامه مطالعه می فرمایید:

اخيرا رييس جمهور در مراسم اختتاميه جشنواره مطبوعات، در نقش مدافع نقد و نقادي و نظارت رسانه يي بر دولت برآمد و بر ايجاد يك فضاي مطلوب براي فعاليت آزادانه همه رسانه ها با گرايش هاي مختلف (مدافع و منتقد و مخالف دولت) تاكيد كرد. دكترآشنا، مشاور فرهنگي ايشان نيز طي يادداشتي در سايت خبري «تدبير» اعلام كرد كه دولت از نقش نظارتي رسانه ها حمايت معنوي مي كند. لازم ديدم كه براي روشن شدن بحث «نظارت رسانه يي»، به چيستي و چرايي آن بپردازم. رسانه هاي جمعي  به عنوان يك نهاد اجتماعي و مدني همواره از عوامل و متغيرهاي مهم در بحث نظارت برمحيط و حراست از آن از طريق اطلاع رساني، آگاهي بخشي و تحليل و تفسير و نقد رويدادها بوده اند. تا جايي كه هارولد لاسول، نظريه پرداز ارتباطات، نخستين و مهم ترين نقش رسانه ها را نظارت بر محيط زندگي انساني مي داند. از نظر وي اين وسايل ارتباطي با تهيه و پخش اخبار و اطلاعات، افراد جامعه را با محيط زندگي خود آشنا مي كنند و بدين گونه آنها را آماده مي سازند تا از محيط خود اطلاع كافي به دست آورند و واكنش هاي لازم را براي انطباق با آن نشان دهند.

حسین کرمانی- شفقنا رسانه: ظهور و فراگیر شدن رسانه‌های جدید، زندگی انسان را در حوزه‌های گوناگون دسخوش تغییر و تحول کرده است. این تغییراتچنان شدید و سریع بوده که در برخی عرصه‌ها محققان از واکاوی آنها وامانده‌اند. یکی از حوزه‌هایی که بیشترین اثر را از این انقلاب ارتباطی پذیرفته است، سبک زندگی است. به دلیل اهمیت این موضوع و آشنایی با ابعاد مختلف ارتباط دو مفهوم سبک زندگی و رسانه‌های نوین با دکتر منصور ساعی به گفت‌وگو نشسته‌ایم. دکتر ساعی، رییس مرکز بررسی‌های سبک زندگی و مناسبات بین‌نسلی جهاد دانشگاهی  و مدرس دانشگاه است و تحقیقات گوناگونی در حوزه سبک زندگی، رسانه‌های اجتماعی و هویت انجام داده است. او معتقد است رسانه‌های جدید در کنار افزایش حق انتخاب افراددر سبک زندگی، انزوا را نیز در جامعه افزایش داده و سبک زندگی سنتی را تضعیف می‌کنند. متن کامل گفت‌وگوی ما با دکتر ساعی را در ادامه می‌خوانید.

- آقای دکتر!سبک زندگی به چه معناست و مهمترین عواملی که روی سبک زندگی اثر می‌گذارند چیست؟

در نخستين جلسه هيات مديره انجمن روابط عمومي ايران در دور هشتم، استاد غلامرضا کاظمی دینان، به عنوان رئيس انجمن و امير عباس تقي پور به عنوان نايب رئیس انجمن روابط عمومی انتخاب شدند.

همچنين در اين جلسه با موافقت اعضاي هيات مديره، ميرزا بابا مطهري نژاد به عنوان دبير انجمن، ابوالقاسم حكيميان به عنوان خزانه دار، جواد قاسمي به عنوان دبير كميته انتشارات، دكتر منصور ساعي به عنوان دبير كميته آموزش و تحقيقات و امير لعلي نيز به عنوان دبير كميته بين الملل انتخاب و معرفي شدند.

گفتني است، مجمع عمومي اين انجمن روز چهارم دي‌ماه، جواد قاسمي، سيد غلامرضا كاظمي‌دينان، اميرعباس تقي‌پور، ميرزابابا مطهري‌نژاد، امير لعلي، منصور ساعي و ابوالقاسم حكيميان را با اكثريت آراء به عنوان اعضاي اصلي هيأت‌مديره و سعيد شهبازي، ناصر بزرگمهر و حميد صديق‌پور را به عنوان اعضاي علي‌البدل هيأت مديره انتخاب كرد.

همچنين در اين مجمع محمدرضا حقيقي و ناهيدالسادات حسيني نيز به عنوان بازرسان اصلي و علي‌البدل انجمن شناخته شدند.

خبر ناگهانی بود! پدر رفت! گرچه از شش ماه پیش حال استاد رو به وخامت گذاشت اما وجودش مایه دلگرمی و امید بود. استاد همیشه نستوه رفت با خیل عظیم آثار و كتاب ها و مقالات و منابع و تالیف های انتشار یافته و  در دست انتشار.

امروز ۱۶ آذر ۱۳۹۲ خیلی ها  آمده بودند از استادان و  پژوهشگران دانشگاه و مجامع علمی تا  اهل سیاست و فرهنگ از دانشجویان جدیدی كه شاید هرگز با او كلاسی نداشتند تا شاگردان  قدیمی  ایشان و دانشجویان  و همكلاسی های سال های دور دانشكده.چه  اندوهناك بود، جمعمان جمع بود اما پدر نبود، پدر در جمع نبود. لبخند های همیشگی اش، متنانت و وقار و تواضع اش را مرور می كردیم و گریستیم از دل. 

همیشه استاد، درختی استوار بود كه نسل من در سایه اش استقامت، صبوری و امید  را تجربه كردیم. دانش، متانت و وقار و تواضع را آموختیم. نسل من خیلی چیزها از او آموخت.

نسلی كه وقتی سركلاس هایش در دوره كارشناسی ارشد و دكتری ناامید بودیم و  و از اوضاع و احوال رسانه ها در كشور گله وشكایت می كردیم. مدام ما را به صبوری و امید به فردای روشن فرامی خواند. استاد زمستان های سردی را از سر گذرانده بود و به بهار رسانه امیدوار بود.

فروتنی استاد شگفت آور بود. با تمام دانش و تجربه اش( استاد تمام رشته علوم ارتباطات، علوم سیاسی و حقوق) ما را هم شاگردی خطاب می كرد هرگز خود را معلم و استاد ندانست و مدام می گفت ما با هم شاگردی و همكلاسی هستیم.

آخرین بار همیشه استاد را سال گذشته در مراسم  بزرگداشت روز جهانی ارتباطات دیدم. فرمود:«ساعی وبلاگت را می خونم، بیشتر بنویس». وقتی این را گفت، اشك شوق و خوشحالی از چشمانم جاری شد.استاد برای نسل من احترام قائل بود. نسل من را دنبال می كرد. به نسل من امیدوار بود. به شاگردان كوچكش، به من امیدوار بود.

استاد در اواخر عمرش، دورۀ ریاست حجت الاسلام شریعتی بر دانشگاه علامه طباطبایی بازنشسته شد.اما استاد از تلاش و كنكاش و پژوهش و تولید بازنشسته نشد. عده ای می خواستند كه فكر و قلم استاد را بازنسشته كننداما غافل از آنكه استاد  رشته و دانشكده ای را تاسیس كرد كه از هر آجرش هزاران معمتدنژاد بیرون خواهد آمد.

امروز آن عده  كه پس از بازنشستگی استاد، به اتاق خالی اش در دانشكده  هم رحم نكردند و تمام كتاب ها و پژوهش ها و دست نوشته های استاد را داخل یك كیسه(بخوانید گونی) گذاشتند و برای منزلش فرستادند، شرمنده شدند. آنها می ترسیدند از قلم و فكر استاد. از كتاب ها و پژوهش های استاد. آنها چون بی سواد بودند از اتاق خالی استاد هم واهمه داشتند، چون چیزی نداشتند.

امروز پدر تشییع شد، پدر باشكوه بدرقه شد، امروز خیلی ها به حال پدر غبطه خوردند. امروز خیلی ها به خود بالیدند كه دانشجوی ایشان بودند و هستند.

امروز پدر رفت. اما آنچه در توان داشت انجام داد استاد.وجدان استاد آرام است امروز. همین بس كه امروز همه آمده بودند برای وداع با كسی كه درحق علم ارتباطات و روزنامه نگاری و روزنامه نگاران پدری كرد .

همه آمده بودند با استادی وداع كنند كه دنبال هیاهو و تبلیغات و اسم و رسم و مقام و شهرت نبود.

امروز روز شگفتی ها هم بود. همزمان بود با روز ۱۶ آذر روز دانشجو، اخلاق و فروتنی، علم و معرفت و استاد و دانشجو تكریم شدند.

در صدمین روز فعالیت دولت یازدهم ویژه نامه ای تحت عنوان «نهال ۱۰۰ روزه اعتدال» در روزنامه ایران منتشر شد. من در این ویژه نامه یادداشتی تحت عنوان«زبان تعامل با نسل جدید» نوشتم كه متن آن در ذیل از نظر شما می گذرد:

«صدروز اول» مقوله ای است كه در برخی از كشورها برای سنجش میزان موفقیت و تاثیرگذاری یك دولت در صدروز اول به دست گرفتن قدرت مطرح می كنند. در 100 روز گذشته دولت تدبیر و امید دیپلماسی فعالی را در عرصه سیاست داخلی و خارجی دنبال كرد. در این میان دیپلماسی رسانه ای دولت ازهمه نمایان تر بود.

دیپلماسی رسانه ای مفهومی است كه در دهه های اخیر تحت تاثیر توسعه فناوری های نوین ارتباطات و اطلاعات و رسانه ها و نقش انها در گسترش روابط ملت ها و دولت ها ظهور یافته است. اكنون رسانه ها به عنوان مهمترین منابع بازنمایی افكار و عقاید و ارزش ها و هویت ملت ها تبدیل شده اند. در واقع امروزه بیشتر كشورها سعي مي‌كنند از رسانه‌ها براي پيشبرد اهداف سياسي‌شان در وراي مرزهاي خود استفاده و سعي كنند افكار عمومي جهانيان را ترغيب كنند تا سياست‌ها، اهداف و برنامه‌هايشان مورد پذيرش آنان قرار گيرد. شايد بتوان گفت كه امروزه پركاربردترين زمان براي رسانه‌ها در عرصه ديپلماسي است زيرا فناوري‌هاي نوين زمينه بسيار مناسبي را براي اين ديپلماسي ايجاد كرده است. 

سالها دل طلب جام جم از ما می کرد                              

آنچه خود داشت ز بیگانه تمنا می کرد

این شعر حافظ را باید قاب کرد و بر سر درِ تمام آژانس های گردشگری  و تمام ورودی های سازمان میراث فرهنگی و گردشگری نصب کرد.این روز ها وقتی رسانه ها اعم از مطبوعات و اینترنت و رسانه های محیطی را مرور می کنیم، مملو از بازاریابی، اطلاع رسانی و تبلیغات برای سفر و گردش و سیاحت و تفریح  به کشورهای ترکیه، دبی، مالزی، سنگاپور، تایلند، اروپا و... است. رسانه های داخلی کمتر به معرفی و بازاریابی، فضاها، مکان ها، مناطق گردشگری تاریخی وطبیعی ایران زمین می پردازند. مشکل کارکجاست؟ سازمان میراث فرهنگی به نقش فرهنگی و هویت بخشی و اقتصادی خود آگاه نیست؟ یا رسانه ها به نقش حرفه ای و مسئولیت اجتماعی و فرهنگی خود عمل نمی کنند؟

در روزهای 23و 24 مردادماه سالجاری، «کنگره ملی اوقات فراغت و سبک زندگی» در شیراز با حمایت مالی وزارت ورزش و جوانان و همکاری علمی و اجرایی گروه علوم اجتماعی دانشگاه شیراز به ویژه دکتر محمد تقی ایمان، استاد جامعه شناسی دانشگاه مذکور برگزار شد.

 من نیز برای سخنرانی و  ارائه یک مقاله دعوت شده بودم. موضوع سخنرانی ام "بررسی اثر مصرف فرهنگی فراغتی جوانان برسبک زندگی و ارزش های اجتماعی آنان"  بود که در قالب مقاله زیر ارائه شد و در کتاب مجموعه مقالات نیز به چاپ رسیده است:

چکیده

هدف اصلی مقاله حاضر بررسی «تاثیر مصرف فراغتی جوانان بر سبک زندگی و  ارزش های اجتماعی  آنان» است. سبک زندگی و ارزشهای اجتماعی، منبعث از نظامهای ازرشی یک جامعه است. نظام ارزشی، شامل سلسله مراتبی از اولویتها است که به یکی از لایه های اصلی هویت فردی و جمعی، پایههای نظام نگرشی و رفتاری را شکل می دهد. در این پژوهش11 ارزش اجتماعی با استفاده از روش پیمایش مورد مطالعه قرار گرفته است. جامعه آماری پژوهش، شامل 400 نفر از جوانان برخوردار و غیربرخوردار از تلویزیون های ماهواره ای شهر تهران است.

نتایج آزمون های توصیفی نشان می دهد که ضریب نفوذ تلویزیون های ماهواره ای در جامعه آماری مورد مطالعه 78.5 درصد است. نتایج آزمون همبستگی پیرسون نشان می دهد که هرچه میزان بهره مندی از ماهواره بیشترمی شود، میزان اهمیت معیارهای مدرن در انتخاب همسر افزایش و میزان اهمیت ارزش های اخلاقی در انتخاب همسرکاهش پیدا می کند. همچنین هر چقدر میزان استفاده از ماهواره افزایش یابد، میزان گرایش به معیارهای مدرن در انتخاب پوشش افزایش و میزان گرایش به معیارهای سنتی در انتخاب پوشش کاهش پیدا می کند. نتایج همچنین بیانگر این است که هرچه میزان استفاده از ماهواره افزایش می یابد، میزان قانون گرایی، دین گرایی، مسئولیت پذیری و ملی گرایی کاهش پیدا می کند.

کلمات کلیدی: جوانان، اوقات فراغت، تلویزیونهای ماهواره ای، ارزشهای اجتماعی، سبک زندگی.

اصل مقاله را در بخش ادامه مطلب مطالعه فرمایید.......

در روزنامه شرق روز یکشنبه ۶ مردادماه یادداشتی از من با عنوان«گفتگوی نسل ها؛یک ضرورت» منتشر شد.

موضوع بحث «گفتگوی نسل ها در جامعه ایران» است. سوال آغازین این است که  اهمیت گفتگوی بین نسلی چیست و سازوکار فراهم آوردن چنین گفتگویی در جامعه امروزی ایران چیست؟

در ارتباطات اجتماعی، گفتگو[1] تنها راه رسیدن به تفاهم و معنای مشترک از مفاهیم دو طرف ارتباط است. به عبارتی در یک فرآیند ارتباطی اگر تعامل و ارتباطی دوسویه گفتگو محور و مبتنی بر بازخور بین طرفین وجود نداشته باشد، امکان رسیدن به معنای مشترک و تفاهم و همگرایی و همدلی نیز به وجود نمی آید(فرهنگی،1383 ). در واقع در ارتباطات یکسویه که مخاطبان از همدیگر فاصله دارند و بازخورد مستقیمی بین آنها رد و بدل نمی شود، اولین و مهمترین آسیب چنین فرآیندی، سوء تفاهم و خوانش و قرائت  احتمالاً ناهمخوان و ناهمنوا با معنای مورد نظر فرستنده پیام است. بنابراین گفتگو راه حل از بین بردن سوء تفاهم ها، سوء برداشت ها و رسیدن به معنای مشترک در مورد مقولات و مضامین سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و نظایر آن است.

مقوله «گفتگو» زمانی از اهمیت برخوردار می شود که مقوله «نسل» به آن اضافه می شود؛«گفتگوی نسلی[2]».گفتگوی نسلی یا بین نسلی در فرآیندهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی امروز جامعه ایران یک ضرورت اجتناب ناپذیر است. زیرا ترسیم یک افق امیدبخش، مستلزم یک همگرایی و همدلی نسلی، انتقال تجربیات نسل های گذشته به نسل فعلی و آینده، تقویت پشتوانه های هویتی،  فرهنگی و ارزشی است. گفتگوی بین نسلی، موجب نقویت هویت و اراده ملی و استفاده از تمام ظرفیت ها، نیروها، انرژی های ملی برای  تصمیم سازی، تدوین سیاست ها و راهبردهای بومی و مدیریت استراتژی محور خواهد شد.

 یکی از مهمترین پیش شرط های یک ارتباط منطقی و دوطرفه و شفاف بین یک سازمان و مخاطبان یا مشتریانش، «وجود آزادی تبادل اطلاعات» و «به رسیمت شناختن حق دسترسی مخاطبان(مردم یا مشتریان) به اطلاعات» است.
 به واقع اگر برای مخاطب یا مشتری یک سازمان، حق نظارت بر تصمیم ها و عملکرد یک سازمان را قائل شویم، باید ابتدا زمینه آزادی اطلاعات و دسترسی همگانی به اطلاعات را به رسمیت بشناسیم و تضمین کنیم. منظور از آزادی اطلاعات، «حق دسترسی افراد به اطلاعات موجود در دستگاه‌ها و مؤسسات عمومی و خصوصی» است. حق دسترسی به اطلاعات، نتیجه و محصول آزادی اطلاعات است. منظور از حق دسترسی به اطلاعات، آن است که هر یک از اعضای جامعه در هر زمان بتواند تقاضای دسترسی به اطلاعاتی را داشته باشد که در یکی از مؤسسات دولتی، عمومی و گاه خصوصی نگهداری می‌شود و آن مؤسسه تنها بر مبنای دلایل احصاء شده و مشخص بتواند درخواست وی را رد کند(انصاری، 1387: 29).آزادی اطلاعات اکنون دربسیاری از کشورها و از جمله در ایران به صورت قانون درآمده است تا ضمانت اجرای آن توسط دولتمردان و مدیران سازمان ها تضمین شود.
 

«روابط عمومی» و «بازاریابی» دو حوزه ای هستند که هم می توانند همگرا باشند و هم واگرا.در واقع زمانی که رویکرد و نگاه دو حوزه در زمینه ارتباطات و تبلیغات به هم نزدیک و سازگار باشد، همگرایی رخ می دهد و زمانی که رویکردهای آنها از همدیگر فاصله داشته باشد، واگرایی رخ می دهد. زمانی این همگرایی و واگرایی از اهمیت برخوردار می شود که یک سازمان تمام خط مشی و سیاست ها و راهبردهای خود را مبتنی بر مولفه «مشتری» تعیین و تدوین کرده باشد.

تعريف ساده بازاريابي به معنای شناسایی مشتریان، رقبا و کل بازار و شناساندن کالاها و خدمات به مشتریان و رضایت مشتریان و سازمان است.این تعریف فصل مشترک و همگرایی زیادی با اهداف و وظایف ارتباطی و تبلیغی روابط عمومی و مدیریت ارتباطات یک سازمان دارد. زیرا روابط عمومی نیز  نهادي است كه به جوامع نوين تعلق دارد و در روند پيدايش و رشد  شرکت ها و سازمان‌هاي نوين براي  تسهيل ارتباط ميان سازمانها با محيط دروني و بيروني، ارتباط مناسب با مشتریان و مصرف کننده نهایی ،تبلیغات و بازایابی مناسب و شفاف به منظور ارایه خدمات و فروش بیشتر و ایجاد تصویری مطلوب از سازمان و کالاها و خدمات آن نزد مشتریان،ارتباط با گروه‌هاي تأثيرگذار و تأثيرپذير از سازمان‌، افكار عمومي، رسانه‌ها و سازمانهاي ديگر ايجاد شده است. در واقع«مشتری»، عنصر مشترک بازاریابی  و روابط عمومی است. زمانی که بخش روابط عمومی و بازاریابی رویکرد ارتباطی، اطلاع رسانی و تبلیغی خود به صورت انسانی، صحیح، شفاف، تعاملی و مداوم و آینده نگرانه را در قبال به مشتریانش در پیش می گیرند و در برابر تصمیم و عملکرد و خدمات و فعالیت های سازمان خود را مسئول و پاسخگو می دانند، همگرایی رخ می دهد. اما زمانی که بخش بازاریابی بدون توجه به جنبه های ارتباطات انسانی تعاملی پایدار(که فلسفه روابط عمومی است)، سیاست های و برنامه های خود تنها  بر محور  تبلیغ صرف،افزایش فروش، کسب درآمد و نظایر آن بنا کند، واگرایی بین دو بخش رخ می دهد.

 یکی از اصول مهم در موفقیت سازمان ها در جامعه اطلاعاتی کنونی، نهادینه کردن بینش دیجیتالی در بین کارکنان و مدیران سازمان است. بینش دیجیتالی[1] یعنی باور و اعتقاد عمیق اهمیت و ارزش اطلاعات و اطلاع رسانی و اطلاع یابی، آموزش و به کارگیری و استقبال از  فناوری های نوین ارتباطات و اطلاعات برای اطلاع رسانی و  ارائه خدمات، ایجاد و تقویت زيرساخت‌هاي فني و تكنولوژيكي موردنياز در زمينة فنآوري‌هاي نوين اطلاعات و ارتباطات و ایجاد ارتباطات تعاملي با  ذینفعان و مخاطبان دورن  وبرون سازمانی است.

نهادینه کردن بینش دیجیتالی از طریق سیاستگذاری وتصمیم سازی های کلان وبرنامه ریزی های بلند مدت، میان مدت و کوتاه مدت در درون سازمان شکل می گیرد.نقطه شروع ایجاد و نهادینه کردن بینش دیجیتالی، لزوم تغيير نگرش مديران به مقولة اطلاعات و اطلاع رسانی، حقوق شهروندي  و تكاليف و مسئوليت‌هاي مدیریت و حکمرانی سازمانی است. نگرش سنتي به ساز و كارهاي ارتباط سازمان با جامعه نمي‌تواند مولد بینش دیجیتالی باشد. سازمانهای ما در حال حاضر به اطلاعات به عنوان مايملك سازمان نگاه مي‌كنند. تغيير نگرش مديران ارشد به اين سمت و سو كه «اطلاعات تا زماني منتشر نشود، ارزشي ندارد» جانمايه بینش دیجیتالی در سازمان است. در كنار اين تغيير ذهنيت و نگرش، ايجاد ساختارهاي مناسب براي ايفاي مسئوليت‌هاي جديد توسط نهادهای ارتباطی سازمان به ویژه مهمترین آن یعنی روابط عمومي، اجتناب‌ناپذير مي‌نمايد. در واقع، مديريت و بدنه كارشناسي روابط عمومي بايد آنچنان از ضرورت حرکت به سمت روابط عمومی الکترونیک  آگاه شوند كه بتوانند به سهولت  سازمان و مدیریت آن را به کاربست عناصر تقویت کننده بینش دیجیتالی ترغیب کنند.